📌 Spis treści opracowania:
Legitymacja procesowa jest merytoryczną przesłanką powództwa, decydującą o tym, czy dany podmiot może w konkretnym procesie występować w charakterze powoda (legitymacja czynna) lub pozwanego (legitymacja bierna). Wywodzi się ona bezpośrednio ze stosunku prawnego prawa materialnego łączącego strony sporu. Brak legitymacji procesowej po którejkolwiek ze stron uniemożliwia uwzględnienie powództwa.
Rodzaje legitymacji i badanie z urzędu
Wyróżnia się legitymację materialną (wynikającą bezpośrednio z przepisów prawa materialnego) oraz procesową formalną (wynikającą ze szczególnych uprawnień do prowadzenia cudzego sporu, np. prokurator lub syndyk). Sąd ma obowiązek badać istnienie legitymacji procesowej z urzędu na każdym etapie postępowania merytorycznego. W wyroku z dnia 22 listopada 2019 r. (sygn. akt I CSK 493/18) Sąd Najwyższy wskazał, że brak legitymacji procesowej powoda musi skutkować oddaleniem powództwa, a nie odrzuceniem pozwu, gdyż decyzja ta dotyczy istoty roszczenia, a nie wymogów formalnych.
Skutki braku legitymacji
Jeśli w toku procesu okaże się, że powód nie jest wierzycielem, bądź pozwany nie jest dłużnikiem w świetle prawa materialnego, sąd oddala powództwo wyrokiem. Instytucja ta chroni podmioty trzecie przed bezzasadnym pociąganiem do odpowiedzialności sądowej w sprawach, z którymi nie łączy ich żaden stosunek zobowiązaniowy.