📌 Spis treści opracowania:
Zasada kontradyktoryjności, określana również w doktrynie jako zasada sporności, definiuje relację pomiędzy stronami postępowania a sądem orzekającym. Zgodnie z jej klasycznym ujęciem, to strony procesu – a nie sąd – są wyłącznymi dysponentami materiału dowodowego i na nich spoczywa ciężar udowodnienia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd pełni tu rolę bezstronnego arbitra, oceniającego przedstawione dowody i czuwającego nad przestrzeganiem reguł proceduralnych.
Obowiązki stron a rola sądu w świetle KPC
Praktycznym wyrazem tej zasady jest art. 6 Kodeksu cywilnego oraz art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego. Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Działanie sądu z urzędu (dopuszczenie dowodu niewskazanego przez stronę) ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane ze szczególną ostrożnością, aby nie naruszyć równowagi procesowej stron i zasady bezstronności. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r. (sygn. akt II CSKP 73/21) podkreślił, że inicjatywa dowodowa sądu nie może zastępować bezczynności stron, zwłaszcza reprezentowanych przez zawodowych pełnomocników.
Skutki procesowe zaniedbań dowodowych
Konsekwencją kontradyktoryjności jest ryzyko procesowe. Strona, która nie wykaże inicjatywy dowodowej w zakresie faktów dla niej korzystnych, musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem sądu, wynikającym z niewykazania zasadności swoich twierdzeń. Wyłączenie zasady inkwizycyjnej na rzecz kontradyktoryjności służy przyspieszeniu postępowań i wzmocnieniu odpowiedzialności stron za wynik sporu.